ANNE-BABA TUTUMLARI

            Çocukların kişilik yapısının oluşmasında en büyük pay anne - baba tutumlarına aittir. Anne- baba tutumları genel olarak 8 kategoride toplanmıştır.

1. OTORİTER TUTUM

            Bütün kontrol anne ve babadadır, çoğunlukla anlayışsız, hoşgörüsüz, katı ve baskıcı bir tutum içindelerdir. Çocuktan kuralları sorgulamadan uyması beklenir. Evde her şey kurallara ve saatlere bağlıdır. Otoriter bir ailede yetişen çocukların özellikleri şöyledir:

  • Stresli, tedirgin çocuklardır.
  • Kendine olan güveni hemen hemen yok gibidir.
  • Sessiz, çekingen, başkalarının etkisinde kolayca kalan çocuklardır.
  • Sürekli eleştirildiği için aşağılık duygusu ortaya çıkabilir.
  • Dıştan denetimlidirler, kendi başlarına karar veremezler , dışarıdan birinin kendilerini yönlendirmesini beklerler.

2. SERBEST ANNE BABA TUTUMLARI

            Çocuklarına özgür ve eşit ortam yaratma istekleri vardır. Anne babanın çocuğa egemen olma ve onun üzerinde baskı kurma eğilimi yerine çocuğun başına buyruk yetişmesi,  çocuktandilediğince davranması istenir. Çocuğun üzerinde aile denetimi yoktur. Aile içinde çocuğun hakları sınırsızdır, çocuğun nerede duracağı belirlenmemiştir. Anne - baba çocuğun davranışlarına karışmamakta, yalnız büyük problem olduğunda varlıklarını hissettirmektedirler. Serbest tutumla yetişen çocukların özellikleri şöyledir:

  • Devamlı birilerinden hizmet beklerler.
  • Her isteklerinin yapılmasını isterler.
  • Okuldaki kurallarla karşı karşıya kaldıklarında hayal kırıklığına uğrarlar.
  • Diğer insanların dikkatini çekmeye çalışırlar.
  • Bencil ve saygısızlardır.
  • İstekleri buyruk niteliği taşımaktadır
  • Toplumun vermediği hakları kendilerine tanımaya çalışırlar.

3. İLGİSİZ VE KAYITSIZ ANNE - BABA TUTUMLARI

            Çocuk anne ve babayı rahatsız etmediği müddetçe, çocukla ilgili problem yoktur, eğer çocuk anne - babayı rahatsız ederse o zaman çocuk ile ilgili gündem oluşur. Bu gündem daha çok şikâyetlerle doludur. Bu tip ailelerde çocuk fiziksel ve duygusal yalnızlığa itilmektedir. Çocuğun hareketlerinin görmezlikten gelinerek dışlanması söz konusudur. İlgisiz ve kayıtsız anne - baba tutumuyla yetişen çocukların özellikleri şöyledir:

  • Çocuk dikkat çekmek için etrafa zarar verebilir.
  • İnsanlarla ilişki kuramaması sonucu sosyal gelişmesinde gecikme ve saldırganlık sergileyebilir.
  • Sözlü iletişim yetersizliğinden dolayı dil gelişiminde gecikme, konuşma bozuklukları ortaya çıkabilir.
  • Özgüven sorunu yaşar.
  • Hayattan ve kendisinden beklentisi olmaz.

4. DENGESİZ VE KARARSIZ ANNE - BABA TUTUMLARI

            Çocuğun belirli bir davranışı anne - baba tarafından farklı yorumlanır. Anne - babalar aynı davranışı kimi zaman normal karşılarken kimi zaman da cezalandırabilirler. Bu durum daha çok anne veya babanın o anki psikolojik durumu ile ilintilidir. Diğer bir tutarsız tutum örneği ise, anne için doğru olan bir şeyin baba için yanlış olması veya tam tersi durumun oluşmasıdır. Anne ve baba farklı disiplin anlayışı geliştirebilirler. Anne ve baba mutlaka aynı görüşe sahip olmalıdır, biri olumsuz davranışı hoş görüp diğeri ceza uygulamamalıdır. Anne ve babaların çocuklar hakkındaki tutarsız ve ayrımcı davranışlarından bir başkası ise kız ve erkek çocuk ayrımıdır. Genellikle erkek çocuklar kız çocuklara oranla daha ayrıcalıklıdır. Erkek çocuklar el üstünde tutulurken kız çocuklar daha geri planda yer almaktadır. Bazı ailelerde ise durum tam tersi olabilmektedir.  Dengesiz ve kararsız tutumla yetişen çocukların özellikleri şöyledir:

  • Aşırı isyankâr ya da aşırı boyun eğici olabilirler.
  • Kaygılı, güvensiz bir kişilik sergileyebilirler.
  • Büyüdüklerinde karşısındaki insanlara zor güvenirler.
  • Tutarsız kişilik sergilerler.
  • Karar vermekte güçlük yaşarlar.

5. AŞIRI KORUCU ANNE - BABA TUTUMLARI

            Bu tip aileler çocuğa gereğinden çok özen gösterirler. Koruyucu tutum daha çok anne ve çocuk arasında gözlenir. Her türlü kararı çocuk yerine aile alır. Çocuğun gelişimine göre davranmasına fırsat verilmez. Çocuğa sorulan soruları anne - baba cevaplandırır. Aşırı koruyucu ve abartılı sevgisi olan anne - babalar çocuklarına derin duygusal bağla bağlanırlar. Anne - baba çocukları için sebepsiz yere aşırı kaygı içindedir. Bu kaygı da onları çocuklarını aşırı korumaya yönlendirir. Çocuğa karşı boğucu şefkat gösterirler. Koruyucu tutumla yetişen çocukların özellikleri şöyledir:

  • Aşırı bağımlıdır, özgüveni gelişmemiştir.
  • Sosyal gelişimi zedelenir.
  • Toplum tarafından kabulü zorlaşır.
  • Kendini gruba kabul ettirmek için isyankâr olabilir.
  • Tek başına kararlar alamaz.

6. REDDEDİCİ ANNE-BABA TUTUMLARI

            Reddedici tutum içerisinde olan ailelerde çocuğa karşı adeta düşmanmış gibi davranılır. Bazen sadece anne bazen de sadece baba çocuğa karşı reddedici tutumlar sergiler. Fakat aile içinde çocuğa genel olarak soğuk ve eleştirel tutumlar sergilenir. Reddetme, çocuğun bedensel ve ruhsal ihtiyaçlarını karşılamasına engel olacağından bu tür tavır ve davranış içeren ailelerde çocuktan sağlıklı davranışlar beklemek yanlış olur. Reddedici tutumla yetişen çocukların özellikleri şöyledir;

  • Kaygılı ve güvensizlerdir.
  • Tutarsız bir kişilik sahibilerdir.
  • Suç işlemeye meyillilerdir.
  • İnsanlarla iyi ilişki kuramazlar, arkadaş bulmada zorlanırlar.
  • Saldırgan ve isyankar olabilirler.
  • İnsanların haklarına saygı göstermezler.

7. MÜKEMMELİYETÇİ ANNE - BABA TUTUMLARI

            Mükemmeliyetçi anne - babalar çocuklarından her şeyin en iyisini bekler. Kendi gerçekleştiremediklerini çocuklarının gerçekleştirmesini isterler. Bu tutumda olan anne - babalar çocuklarını oldukları gibi kabul etmezler, her alanda çocukların kapasitesini zorlarlar. Çocuklarından aşırı titizlik ve temizlik beklentisi içindedirler. Bu tutumla yetişen çocukların özellikleri şöyledir;

  • Aşırı titiz ya da tam tersi dağınık çocuklardır.
  • Kendilerine güvenleri yoktur.
  • Başarısızlığa uğradıklarında kolayca hayal kırıklığı yaşarlar.
  • Yanlış yapmaktan korkarlar.
  • Ders aralarında ödev yapan, grup çalışması olduğunda şikayet eden, bir işi tam yapmak için günler öncesinden çalışmaya başlayan çocuklardır.

8. GÜVEN VERİCİ, DESTEKLEYİCİ AİLE TUTUMLARI

            Güven verici, ailenin tutumlarında çocuklara karşı hoşgörü ve destekleme vardır. Anne - baba çocuğunu olduğu gibi kabul edip destekler. Çocuklarına karşı sevgi doludurlar. Çocuğun ilgi ve yeteneklerini göz ününde tutarak, yeteneklerini gerçekleştirebileceği ortamlar hazırlarlar.  Güven verici ve destekleyici ailelerde yetişen çocukların özellikleri şöyledir;

  • Sosyalleşmiş, işbirliğine önem veren çocuklardır.
  • Arkadaş canlısı ve duygusallardır.
  • Sosyal açıdan dengeli ve mutlu bireylerdir.
  • Özgüvenleri yüksektir, sorumluluk sahibilerdir.
  • Kendine ve başkalarına güvenir.
  • Yaratıcı ve bağımsızlardır.
  • Kurallara ve otoriteye saygı duyarlar.

            Değerli ebeveynler, okuduğunuz bu yazının birçok noktasında “Ben bunları çocuğuma yapmıyorum, aksine fazla özgür olduğu bile söylenebilir.” diye düşünmüşsünüzdür. Bazen farkında olmadan ya da istemeden söylediğimiz sözler çocuklarımız üzerinde hiç düşünmediğimiz sonuçlara ya da yanlış anlamalara neden olabilir. Şimdi yazıyı tekrar okuyun ve okurken de sizin tutumlarınızla örtüşen cümleleri kırmızıyla işaretlerin. Belki hiç ummadığınız tavır ve tutum içinde olduğunuzu göreceksiniz.            

            Her ebeveyn için çocuğu çok özel ve değerlidir. Çocuklarınızla iletişime geçin. Çocuklarınızı gerçekten dinleyin ve bunu onlara gösterin; çocuklarınızı dinlerken TV izlemeyin, gazete okumayın, başka işlerle meşgul olmayın. Konuşurken göz teması kurun, yüzüne bakın, aynı hizada olmaya dikkat edin. Çocuklarınızı kardeşleriyle ve arkadaşlarıyla kıyaslamayın, kıyaslamak reddetmektir. Çocuğunuzu koşulsuz sevin; başarılı olursa sizin onu daha çok seveceğiniz fikrini oluşturmayın. Sözün özü, çocuğunuz, sizin onu koşulsuz sevdiğinizin farkında olsun.

 

ÖĞRENCİ GİRİŞİ